ISPA/Fundusz Spójności/POIiŚ

WPROWADZENIE DO FUNDUSZU ISPA

Zgodnie z decyzjami Komisji Europejskiej program ISPA był jednym z trzech, obok PHARE i SAPARD, instrumentów finansowych, w ramach których w latach 2000-2006 było przekazywane wsparcie finansowe Wspólnot Europejskich dla krajów kandydujących z Europy Środkowowschodniej. Pomoc z funduszu ISPA miała na celu pomoc w osiąganiu standardów i norm Unii Europejskiej w zakresie infrastruktury transportowej i ochrony środowiska. ISPA miała ułatwiać realizację zadań wskazanych w dokumentach opracowanych przez instytucje zarządzające środkami pomocowymi UE, takich jak:

Partnerstwo dla Członkostwa, dokument opracowany przez Komisję Europejską,
Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa w Unii Europejskiej opracowany przez Urząd Komitetu Integracji Europejskiej.
Strategia Wykorzystania Funduszu ISPA opracowany przez Ministerstwo Środowiska.

O dofinansowanie z funduszu ISPA mogły ubiegać się:

Samorząd terytorialny
Organizacja samorządowa
Inne podmioty publiczne

Sektory w zakresie ochrony środowiska, które mogły być dofinansowywane z ISPA, to:

Woda do picia
Ścieki
Odpady
Ochrona powietrza

Całkowity koszt przedsięwzięcia nie powinien być mniejszy niż 5 mln euro. Kwota dofinansowania przez fundusz ISPA zależy od wypadkowych parametrów społeczno-ekonomicznych. Środki z funduszu mogą zostać zaangażowane w przedsięwzięcie w maksymalnej wysokości 75% wydatków publicznych. Komisja Europejska miała prawo w uzasadnionych przypadkach podnieść swój udział w dofinansowaniu przedsięwzięcia.

Dofinansowanie z ISPA mogły uzyskać następujące przedsięwzięcia:
Fazy projektów
Samodzielne projekty inwestycyjne
Grupy projektów

Wszystkie projekty inwestycyjne ubiegające się o dofinansowanie z funduszu ISPA, zarówno finansowane ze środków własnych i środków unijnych musiały być zgłaszane przed przetargiem. W dniu 31 marca 2003 r. Ministerstwo Środowiska poinformowało NFOŚiGW o zakończeniu przyjmowania nowych wniosków do funduszu ISPA. Z dniem 1 maja 2004 r., wraz z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, projekty zatwierdzone przez Komisję Europejską jako ISPA są kontynuowana od dnia akcesji jako projekty finansowane z Funduszu Spójności.

WPROWADZENIE DO FUNDUSZU SPÓJNOŚCI

www.ec.europa.eu

Fundusz Spójności, inaczej nazywany Funduszem Kohezji lub Europejskim Funduszem Kohezji, to czasowe wsparcie finansowe dla krajów Unii Europejskiej, których Produkt Narodowy Brutto (PNB) na mieszkańca nie przekracza 90 % średniej PNB dla wszystkich państw członkowskich. Z chwilą przystąpienia do Unii Europejskiej nowych państw członkowskich, w tym Polski, Fundusz Spójności przejął zobowiązania do współfinansowania projektów zatwierdzonych w ramach ISPA. Fundusz Spójności nie należy do funduszy strukturalnych, ale jest instrumentem polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Fundusz Kohezji powstał na mocy Traktatu z Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej z 1991 roku, który wszedł w życie w 1993 r. Pierwotnie nazwano go Finansowym Instrumentem Spójności, ale w 1994 roku jego nazwę zmieniono na Fundusz Spójności. Początkowo jego realizację zaplanowano na lata 1993-99. Na szczycie UE w Berlinie działanie funduszu przedłużono do 2006 roku. Do powstania Funduszu Spójności przyczyniło się głównie przyjęcie do Unii Europejskiej Irlandii, Grecji, Hiszpanii oraz Portugalii, czyli państw słabiej rozwiniętych niż dotychczasowi członkowie UE. W trakcie dyskusji nad formą i kształtem przyszłej Unii Europejskiej państwa członkowskie postanowiły wzmocnić politykę strukturalną wobec wyżej wymienionych krajów. Wzmocnienie to oznaczało pomoc dla krajów i sektorów gospodarki, których wyniki gospodarcze odbiegały od "średniej unijnej". Z Funduszu Spójności, od początku jego istnienia, korzystają: Grecja, Irlandia, Portugalia i Hiszpania. W okresie przejściowym, przez bardzo krótki okres programem objęte były również wschodnie Niemcy (była NRD). Obecnie nie korzystają już one z pomocy. Od 1 stycznia 2004 r. Irlandia nie kwalifikuje się już do wsparcia z Funduszu Spójności.

Fundusz Spójności różni się od funduszy strukturalnych:
Krajowym, a nie regionalnym zasięgiem pomocy,

Podejmowaniem finalnej decyzji o przyznaniu środków na dofinansowanie przez Komisję Europejską, a nie indywidualnie przez państwo członkowskie; (kompetencją państwa aplikującego do fundusz jest wskazanie propozycji do dofinansowania).
Środki z Funduszu Spójności kierowane są najpierw do państw członkowskich, a następnie przekazywane na realizację projektów do poszczególnych regionów potrzebujących wsparcia.
Wspiera finansowo pojedyncze projekty, a nie programy.
Pomoc z FS nie może być łączona z elementami programów korzystających z funduszy strukturalnych. Stworzony został na okres przejściowy.

Korzystanie ze środków Funduszu Spójności w Polsce oparte jest na Strategii wykorzystania Funduszu Spójności na lata 2004-2006 utworzonej na podstawie Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006. Zgodnie z obowiązującymi w zakresie polityki strukturalnej zasadami współfinansowania, pomoc z Funduszu Spójności na określony projekt będzie wynosić maksymalnie od 80% do 85% kosztów kwalifikowanych. Pozostałe co najmniej 15% musi zostać zapewnione przez beneficjenta.

Środki te mogą pochodzić np. z:

budżetu gminy;
środków własnych przedsiębiorstw komunalnych;
środków NFOŚIGW (dotacji, kredytów);
budżetu państwa;
innego niezależnego źródła (np. z Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju).

Budżet Funduszu Spójności zaplanowano na lata 2000-2006 na 18 mld euro (w latach 1994-1999 wynosił 15,5 mld euro). Na lata 2004-2006 z całej kwoty Funduszu Spójności dla Polski na sektor środowiska przypadnie 2,089 miliarda euro. Głównym celem strategii środowiskowej Funduszu Spójności jest wsparcie dla realizacji zadań inwestycyjnych władz publicznych w zakresie ochrony środowiska, wynikających z wdrażania prawa Unii Europejskiej.
Priorytety realizowane przy wsparciu z Funduszu Spójności w ochronie środowiska:

poprawa jakości wód powierzchniowych,
polepszenie jakości i dystrybucji wody przeznaczonej do spożycia,
poprawa jakości powietrza,
racjonalizacja gospodarki odpadami,
ochrona powierzchni ziemi,
zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.

Odbiorcami pomocy, tj. beneficjentami końcowymi Fundusz Spójności, mogą być podmioty publiczne, czyli samorządy terytorialne (gminy, związki gmin) i przedsiębiorstwa komunalne. Instytucją odpowiedzialną za ogólne zarządzanie i koordynację działań związanych z wykorzystaniem FS jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Ministerstwo Finansów zachowuje status instytucji płatniczej, Ministerstwo Środowiska pełni rolę instytucji pośredniczącej w zarządzaniu Funduszem Spójności I stopnia, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej to instytucja pośredniczące w zarządzaniu Funduszem Spójności II stopnia, wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej pośredniczą w zarządzaniu Funduszem Spójności III stopnia - do nich składane są projekty.

WPROWADZENIE DO PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

www.pois.gov.pl

Decyzją z dnia 7 grudnia 2007 r. Komisja Europejska zatwierdziła Program Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013. To zwieńczenie wielomiesięcznych prac nad przygotowaniem największego w historii Unii Europejskiej programu. Wielkość środków unijnych zaangażowanych w realizację programu wynosi prawie 28 miliardów euro, co stanowi ok. 42 proc. całości środków polityki spójności w Polsce.

W ramach programu realizuje się duże inwestycje infrastrukturalne w zakresie ochrony środowiska, transportu, energetyki, kultury i dziedzictwa narodowego, ochrony zdrowia oraz szkolnictwa wyższego.

Cel programu

Celem programu jest poprawa atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej. Program zgodnie z Narodowymi Strategicznymi Ramami Odniesienia (NSRO), zatwierdzonymi 7 maja 2007 r. przez Komisję Europejską, stanowi jeden z programów operacyjnych będących podstawowym narzędziem do osiągnięcia założonych w nich celów przy wykorzystaniu środków Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jest również ważnym instrumentem realizacji odnowionej Strategii Lizbońskiej, a wydatki na cele priorytetowe UE stanowią w ramach programu 66,23 proc. całości wydatków ze środków unijnych.

Obecny kształt Programu

Łączna wielkość środków finansowych zaangażowanych w realizację Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 wynosi 37,6 mld euro, z czego wkład unijny to 27,9 mld euro, zaś wkład krajowy – 9,7 mld euro.

Podział środków UE dostępnych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko pomiędzy poszczególne sektory przedstawia się następująco:

ransport – 19,4 mld euro
środowisko – 4,8 mld euro
energetyka – 1,7 mld euro
szkolnictwo wyższe – 500,0 mln euro
kultura – 490,0 mln euro
zdrowie – 350,0 mln euro

Dodatkowo dla Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko przewidziane zostały środki na pomoc techniczną (w sumie 581,3 mln euro).

W ramach programu realizowanych jest 15 priorytetów:

Gospodarka wodno-ściekowa – 3 275,2 mln euro (w tym 2 783,9 mln euro z FS);
Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi – 1,430,3 mln euro (w tym 1,215,7 mln euro z FS);
Zarządzanie zasobami i przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska – 655,0 mln euro (w tym 556,8 mln euro z FS);
Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska – 667,0 mln euro (w tym 200,0 mln euro z EFRR);
Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych – 105,6 mln euro (w tym 89,9 mln euro z EFRR);
Drogowa i lotnicza sieć TEN-T – 10 548,3 mln euro (w tym 8 802,4 mln euro z FS);
Transport przyjazny środowisku – 12 062,0 mln euro (w tym 7 676,0 mln euro z FS);
Bezpieczeństwo transportu i krajowe sieci transportowe – 3 465,3 mln euro (w tym 2 945,5 mln euro z EFRR);
Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna – 1 403,0 mln euro (w tym 748,0 mln euro z FS);
Bezpieczeństwo energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii – 1 693,2 mln euro (w tym 974,3 mln euro z EFRR);
Kultura i dziedzictwo kulturowe – 576,4 mln euro (w tym 490,0 mln euro z EFRR);
Bezpieczeństwo zdrowotne i poprawa efektywności systemu ochrony zdrowia – 411,8 mln euro (w tym 350,0 mln euro z EFRR);
Infrastruktura szkolnictwa wyższego – 588,2 mln euro (w tym 500,0 mln euro z EFRR);
Pomoc techniczna - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – 220,9 mln euro (w tym 187,8 mln euro z EFRR);
Pomoc techniczna - Fundusz Spójności – 462,9 mln euro (w tym 393,5 mln euro z FS).

Instytucjami odpowiedzialnymi za wdrażanie poszczególnych priorytetów Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (Instytucjami Pośredniczącymi) są:

Ministerstwo Środowiska (priorytety I-V);
Ministerstwo Infrastruktury (priorytety VI-VIII);
Ministerstwo Gospodarki (priorytety IX-X);
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (priorytet XI);
Ministerstwo Zdrowia (priorytet XII);
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (priorytet XIII).

Ewaluacja ex-ante i ocena oddziaływania na środowisko

Na podstawie ewaluacji ex-ante projektu Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (sooś) oraz przebiegu konsultacji społecznych (10 konferencji, w których wzięło udział 1.700 osób) dokonano zmian w projekcie przyjętym kierunkowo przez RM 1 sierpnia br., m.in.

zwiększono alokację środków UE na Program o 6 573 mln euro,
dodano dwa priorytety: „Infrastruktura szkolnictwa wyższego” oraz „Konkurencyjność regionów”,
przeformułowano zakres III osi priorytetowej, w związku z postulatami organizacji ekologicznych, gdzie obecnie kładzie się nacisk na małą retencję, zaś duże inwestycje w urządzenia hydrotechniczne będą wspierane tylko w uzasadnionych przypadkach.

Zarządzanie programem

Instytucją Zarządzającą Programem Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko jest minister właściwy ds. rozwoju regionalnego, który wykonuje swoje funkcje przy pomocy Departamentu Koordynacji Programów Infrastrukturalnych w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Instytucja Zarządzająca przekaże realizację części swoich zadań Instytucjom Pośredniczącym, tj. ministrom właściwym.

Realizacja programu

Tryb pozakonkursowy obejmie zgodnie z projektem ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju:

Duże projekty, których koszt całkowity przekracza 25 mln euro – w przypadku projektów dotyczących środowiska naturalnego oraz projektów o wartości powyżej 50 mln euro – w przypadku innych dziedzin, zatwierdzane przez Komisję Europejską;
Projekty systemowe - polegające na dofinansowaniu realizacji przez poszczególne organy administracji publicznej i inne jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach dotyczących tych organów i jednostek;
Projekty indywidualne – określone w programie operacyjnym, zgłaszane przez beneficjentów imiennie wskazanych w programie operacyjnym;
Projekty pomocy technicznej.

Pozostałe projekty będą wybierane w drodze konkursu.